جزایر ایرانی خلیج فارس : نخستین اعاده حاکمیت ایران بر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در سال 1951/1329

مسعود کوهستانی نژاد

ناشر : دنیای اقتصاد

قیمت : ۶۰,۰۰۰ ریال  

افزودن به سبد خرید

اضافه به علاقه مندی ها
  • درباره کتاب
  • درباره نویسنده
  • درباره ناشر
  • نظرات
معرفی کوتاه:
این کتاب درباره نخستین اعاده حاکمیت ایران بر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در سال ۱۳۲۹ است. طبق اسناد ارائه شده در کتاب، سه روز بعد از پیاده‌شدن نیروی نظامی ایران در ابوموسی، رزمناو انگلیسی فلیمنگو در روز ۹ اسفند/۲۸ فوریه وارد آب‌های ساحلی ایران شده و در بندر گناوه لنگر انداخت. سه روز بعد از آن و در صبح روز چهارشنبه ۱۶ اسفند، سپهبد رزم‌آرا که سهم زیادی در اعاده حاکمیت ایران بر جزایر داشت، هنگام حضور در مراسم ختم آیت‌الله فیض در مسجد شاه تهران، ترور شد. چهارده ماه بعد و در روزهای پایانی نخستین سال نخست‌وزیری دکتر محمد مصدق، بار دیگر بحرین و جزایر ایرانی خلیج فارس موضوع مکاتبات اعتراض‌آمیزی از سوی دولت ایران به سفارت انگلستان در تهران شد ولی هم‌زمان پای دولت عراق نیز به میان کشیده شد.
توضیحات کتاب:
«جزایر ایرانی خلیج‌فارس» نخستین اعاده حاکمیت ایران بر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در سال ۱۹۵۱/۱۳۲۹ به قلم و پژوهش مسعود کوهستانی‌نژاد است.
سالیان طولانی است که خلیج فارس و جزایر ایرانی آن، موضوع تالیف صدها عنوان کتاب و ده‌ها و صدها پروژه تحقیقاتی و تعداد بی‌شماری مقاله است. مولفان، محققان و مورخان در تالیفات و تحقیقات خود، ابعاد مختلفی از موضوع خلیج فارس را مورد بحث و بررسی قرار داده و تاکنون موفق شده‌اند دستاوردهای مهمی را در این زمینه ارائه کنند. با وجود چنین تلاش عظیمی، باز هم پژوهش‌های جدیدی در دست انجام است. این روند به تعمیق هر چه بیشتر مباحث و تحقیقات در این زمینه کمک بزرگی خواهد کرد. از جمله رویدادهای مغفول‌مانده در پژوهش‌های پیرامون خلیج فارس، واقعه اعاده حاکمیت همه‌جانبه ایران بر جزایر تنب و ابوموسی در بهمن و اسفند ۱۳۲۹/ژانویه و فوریه ۱۹۵۱ است.
ابعاد این واقعه آنگاه اهمیت بیشتری می‌یابد که بدانیم در فاصله سال‌های ۱۳۲۲/۱۹۰۴ قمری (توافق ایران و بریتانیا در مورد عدم مداخله در امور جزایر سه‌گانه) تا سال ۱۳۵۰/۱۹۷۱ که دولت ایران توانست حاکمیتش را بر آن جزایر به‌طور دایم تثبیت کند، جز در سال ۱۹۵۱/۱۳۲۹ در هیچ زمانی دولتمردان ایران تلاش همه‌جانبه و گسترده‌ای برای اعاده حاکمیت خود بر آن جزایر نکردند.
آنچه در این کتاب مورد بحث و پژوهش قرار گرفته، دو موضوع وابسته به هم شامل وضعیت جزایر ایرانی خلیج فارس در سال‌های پایانی قرن نوزدهم تا اوایل سلطنت رضا شاه (۱۹۲۷/۱۳۰۶) و بررسی و تحلیل رویداد بهمن ۱۳۲۹ و اعاده حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه است. در واقع، ریشه‌یابی علل و عوامل رویداد بهمن ۱۳۲۹، ما را به بررسی جدی‌تر وضعیت جزایر در اواخر قرن نوزدهم رهنمون ساخت. علت به‌وجودآمدن چنین روندی، فقر اطلاعات تاریخی پیرامون موضوع مورد بررسی این کتاب است.
معرفی کتاب:
نخستین اعاده حاکمیت ایران بر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در سال ۱۳۲۹/۱۹۵۱
چندی قبل به هنگام پژوهش و بررسی پیرامون مقوله نفت در سال‌های ۱۳۲۷-۱۳۲۹، بر حسب تصادف به گزارش‌های کوتاهی در مورد واقعه عزیمت ماموران ایرانی به جزایر تنب کوچک و بزرگ و ابوموسی در روزهای ۸ تا ۱۲ بهمن ۱۳۲۹/ژانویه ۱۹۵۱ برخورد کردم. آن گزارش‌ها که در لابه‌لای صفحات چند شماره از روزنامه‌های اطلاعات و کوشش مورخ ۸ تا ۱۲ بهمن ۱۳۲۹ چاپ شده بود، حکایت از اقدامات ماموران اعزامی در زمینه شناسایی ساکنان آن جزایر و صدور اوراق هویت برای آنها داشت. در یکی از گزارش‌ها سخنگوی دولت در مصاحبه با خبرنگاران از اجرای برنامه‌های عمرانی و اقتصادی در جزایر مذکور خبر داده بود.
این اطلاعات برای نگارنده و کسانی که اندک آشنایی به وضعیت جزایر سه‌گانه مزبور داشته باشند، بسیار تعجب‌آور بود زیرا آن اقدامات به منزله اعاده حاکمیت ایران بر جزایر بوده ولی در کتاب‌های متعددی که در این زمینه در دسترس قرار دارند، از اعاده مالکیت ایران در سال ۱۳۵۰/۱۹۷۱ سخن گفته شده و در هیچ‌یک از آنها به واقعه مورد بحث اشاره‌ای نشده است. احساس مواجه‌شدن با یکی از وقایع مغفول‌مانده تاریخ معاصر ایران، آن هم در مورد موضوع حساسی چون جزایر سه‌گانه خلیج فارس، آن‌چنان شدید بود که اصل تحقیق در مورد مقوله نفت را نیمه‌کاره رها و تمام توان خود را برای بررسی همه‌جانبه آن واقعه و علل و عوامل آن معطوف کردم. در بررسی مقدماتی، مشخص شد برای یافتن علل و عوامل به‌وجودآمدن واقعه ۷ بهمن ۱۳۲۹ باید به عقب برگشت و نقطه تمرکز و آغاز تحقیق را در سال‌های پایانی قرن نوزدهم قرار داد که معادلات سیاسی در خلیج فارس در حال شکل‌گیری نهایی بود. این روند به‌ویژه در مورد جزایر سه‌گانه شکل ملموس‌تری به خود گرفت.
ماحصل پژوهش انجام‌شده فراتر از آن چیزی بود که در ابتدا تصور می‌شد. بدین لحاظ، نتایج حاصله در قالب کتابی به منظور معرفی و شناسایی واقعه اعاده حاکمیت ایران بر جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در بهمن ۱۳۲۹ و علل و عوامل آن واقعه، تدوین یافت.
۱- انتشارات دنیای‌اقتصاد، پاره‌ای از مجموعه مطبوعاتی-انتشاراتی شرکت دنیای‌اقتصاد تابان است و طبعا قرار است در قالب این مجموعه فعالیت کند. بنای کار روزنامه دنیای‌اقتصاد به عنوان پاره اصلی مجموعه شرکت دنیای‌اقتصاد تابان این بوده و هست که با تولید، گزینش و بازپروری خبرها و ارائه تحلیل‌ها، فعالان بازار را به دانش تحلیلی درباره کارکردهای بازار و چشم‌اندازها مسلح کند. مقدمه این کار، دسته‌بندی مخاطبان به سه گروه «فعالان اقتصادی، صاحب‌نظران اقتصادی و سیاست‌گذاران» و تعریف نسبت هریک از اجزای این مثلث با دو ضلع دیگر و ایضا نسبت این منظومه سه‌وجهی با جامعه بود. از درون همین مفهوم‌سازی‌ها و دسته‌بندی‌ها بود که واقعیتی مهم رخ نمایاند: در باره مفاهیم اقتصادی درک مشترک وجود ندارد و بسیاری از مناقشه‌ها میان سیاست‌گذاران و فعالان بازار به‌خاطر تعاریف متفاوت از مضامین مشترک است. روزنامه دنیای‌اقتصاد با توجه به همین موضوع کوشید به کمک صاحب‌نظران خود و استادان اقتصاد، بین سیاست‌گذاران و فعالان بازار پلی برقرار کند که این دو ضلع اصلی اقتصاد کشور، در زمینه مفاهیم بنیادی مانند منافع ملی، نظریه و عمل اقتصادی، مزایا و معایب انتخاب روش‌های متفاوت اقتصادی، نیروهای معطوف به رونق و رکود در اقتصاد و در نهایت روش‌های منطقی سیاست‌گذاری و بنگاهداری اقتصادی به زبانی کم‌وبیش مشترک دست یابند. آنچه در انتشارات دنیای‌اقتصاد انجام می‌شود بخش تکمیلی همین دسته‌بندی و مفهوم‌سازی است.
۲- کارویژه کتاب در میان انواع اقلام فرهنگی، طرح ایده‌های نو یا بازخوانی بدیع از ایده‌های موجود است. این نوآوری‌ها و بازخوانی‌ها از سطوح تخصصی آغاز می‌شود و اندک اندک به لایه‌های اجتماعی راه می‌یابد. مطابق این نظر، انتشارات دنیای‌اقتصاد برای این تاسیس شده که پاره‌ای مفاهیم اقتصادی موجود را که به صورت ناقص یا احیانا تحریف شده در ایران شیوع یافته‌اند، بازخوانی کند و مفاهیمی را که اساسا مطرح نشده‌اند وارد ادبیات اقتصادی کند. بنای کار انتشارات، خوانش اقتصاد و رشته‌های مرتبط با آن، در چارچوب اندیشه آزادی است؛ اما تاکید بر این خوانش مانع پرداختن به نحله‌های فکری دیگر نیست. در این میان، بازخوانی چپگرایی و نهادگرایی اقتصادی مورد اهتمام انتشارات دنیای اقتصاد است. چرا که فرض بر این است که جهان پس از قرن ۱۹ میلادی را با نادیده گرفتن جریان‌های سوسیالیستی و به‌ویژه مارکسیستی به درستی نمی‌توان فهمید و اگر امروزه به اندیشه‌های بزرگان این مکاتب، خاصه کارل مارکس و پیروانش توجه نشود، تبیین اقتصاد از منظر آزادیخواهی و بازار، از نقد محروم می‌شود و اندیشه‌ای که نقد نشود امکان شکوفایی نخواهد یافت.
به همین علت، پاره‌ای از آثاری که انتشارات دنیای‌اقتصاد منتشر کرده یا در دست انتشار دارد به لحاظ فکری با هم معارضه دارند؛ اما این معارضه مانع نشر آنها نشده است. زیرا فرض بنیادی در انتشارات این است که دانش، اساسا محصول طرح پرسش و نقادی پیوسته است و پرسش‌ها اگر آبشخورهای متفاوت و ترجیحا معارض داشته باشند، قدرت آنها برای واداشتن انسان به اندیشیدن، بیشتر خواهد بود. همچنین شماری کتاب در حوزه مدیریت در انتشارات دنیای اقتصاد چاپ شده که محور آنها آموزش اسلوب‌های مذاکره و ایجاد انگیزش در کارکنان و تقویت روحیه تفویض اختیار و نظایر اینهاست.
افزون بر این مباحث، سیاست و جامعه، ادبیات و هنر، فلسفه و دین، اسطوره و تاریخ، و ادبیات کودکان از جمله موضوعاتی است که انتشارات دنیای اقتصاد با جدیت به آنها می‌پردازد.
۳- دانشنامه بزرگ اقتصاد: اغتشاش مفهومی در مباحث اقتصادی، به‌ویژه اقتصاد سیاسی، فلسفه اقتصاد و مکاتب اقتصادی و ضرورت حل آن، انگیزه تدوین دانشنامه‌ای بزرگ را در انتشارات دنیای‌اقتصاد ایجاد کرد و از سه سال پیش مطالعات و تجهیز امکانات آن آغاز شد. در این مدت قریب ۶۰۰۰ مدخل اصلی و فرعی استخراج و چارچوب‌های نگارش دانشنامه تدوین شده است. این دانشنامه علاوه‌بر اینکه حاوی همه اطلاعات مندرج در دانشنامه‌های بزرگ جهان است، مدخل‌های اختصاصی پر شماری در باره اوضاع اقتصادی ایران، اقتصاددانان، کارشناسان و کارآفرینان ایرانی دارد. همچنین سیر تطور دانش اقتصادی در ایران و جدال‌های نظری و عملی در حوزه اقتصاد سیاسی در آن واکاوی شده است. شرح مدخل‌های این دانشنامه به‌گونه‌ای است که تصویری جامع از هر مفهوم و واژه و سیر شکل‌گیری و کاربست آن را ارائه می‌کند. عناصر بین‌رشته‌ای، همپوشانی‌های رشته‌های علوم انسانی و مواضعه‌ها و معارضه‌های بین این رشته‌های دانش از دیگر ویژگی‌های نوآورانه «دانشنامه بزرگ اقتصاد» است.